Pojęcia z pozoru bardzo podobne, jednak bardzo różne od siebie. Oznaczają różne zabiegi, którym może zostać poddany budynek (zabytek). Dlatego też tych pojęć nie możemy używać jako synonimów.
Konserwacja oznacza wszelkie ingerencje techniczne w celu utrzymania zabytku w dobrym stanie. Są to drobne naprawy, wzmacnianie substancji i struktury zabytku przy wykorzystaniu tradycyjnych i współczesnych metod. Zabronione jest zmienianie wystroju obiektu i jego ukształtowania. Konserwacja może być profilaktyczna, kiedy wszystkie naprawy wykonywane są na bieżąco, oraz zachowawcza, kiedy chcemy uratować zabytek, zniszczony np. przez wilgoć. Celem konserwacji jest utrwalenie oryginalnych fragmentów zabytku i ich zabezpieczenie przed dalszą degradacją.
Restauracja polega na przywróceniu lub uczytelnieniu zniszczonej tkanki budynku (dawna forma architektoniczna, wartość artystyczna i użytkowa). Prace restauratorskie przeprowadzane są na podstawie zdjęć, planów i innych dokumentów archiwalnych, nie ma tu miejsca na domysły i fałszowanie historii. Wszystko odbywa się z użyciem oryginalnych fragmentów budowli, detali. Uzupełnienia harmonizują z oryginalnym budynkiem, ale odznaczają się. Jeśli nie ma odpowiednich dokumentów potwierdzających autentyzm zabytku, restauracja ustaje, bo zaczyna się domysł.
Wszystkie działania konserwatorskie podejmowane są po dokładnym sprawdzeniu autentyczności zabytku, ocenienia, jakich prac potrzeba. Działania te nigdy nie powinny fałszować wartości dokumentalnej zabytku. Powinny współgrać z pozostałościami założenia, nawet jeśli zabytek powinien pozostać ruiną. Nie należy go na siłę odbudowywać, bo może to być sprzeczne z historią.
